ایران شناسی
ایران شناسی 

ایران کهن تر از تاریخ

یادگارهای تاریخی:                                                                                    

فلات ایران از قدیمی ترین کانون های تمدنی دوران باستان در آسیا است و از این نظر در دانش باستان شناسی جایگاه مهمی دارد. تاریخ اسکان در فلات ایران از دوره نوسنگی تا مهاجرت آریاییان چندان روشن نیست اما شواهد روشنی در دست است که سرزمین ایران در دیرباز مسکون بوده است. کانونهای قدیمی سکونت در کنار چشمه ها و رودخانه ها یا به طور کلی در مجاورت کوه های زاگرس و البرز به وجود آمده اند.

مهم ترین این کانون های باستانی تپه سیلک کاشان، تپه حصار دامغان، ترنگ تپه گرگان، تپه حسنلو در آذربایجان، تپه مارلیک در رودبار و شوش در خوزستان می باشد. در کاوش های باستان شناسی در این کانون ها آثاری به دست آمده اند که قدمت برخی از آنها به هزاره پنجم پیش از میلاد میرسد.

مهاجرت قوم های آریایی به فلات ایران از هزاره دوم پیش از میلاد آغاز شد. از این قوم ها پارت ها در خراسان، مادها د رغرب و پارس ها در جنوب ایران مستقر شدند. امپراتوری مادها در هگمتانه (اکباتان) یا همدان کنونی پا گرفت. هخامنشیان پس از پیروزی بر مادها و تسخیر پایتخت آنان نخستین امپراتوری بزرگ ایران را به وجود آوردند. حدود متصرفات آنان در زمان داریوش اول (۴۸۵-۵۲۲ قبل از میلاد) از جلگه رود سند در مشرق تا مرزهای یونان در مغرب می رسید. پس از انقراض هخامنشیان به دست اسکندر، جانشینان وی (سلوکی ها) مدت کوتاهی بر ایران تسلط یافتند که نتیجه آن آمیزش فرهنگ ایرانی و فرهنگ هلنی بود. در حدود سال ۲۵۰ قبل از میلاد پارت ها که یکی از قوم های سوارکار آریایی بودند از خراسان به سمت غرب و جنوب غربی پیشروی کردند. این امپراتوری تا سال ۲۲۴ پس از میلاد دوام یافت.

ساسانیان با پیروزی بر آخرین پادشاه پارتی در ۲۲۵ میلادی امپراتوری جدیدی به وجود آوردند که تا اواسط قرن هفتم میلادی دوام آورد.

عصر باستانی ایران مملو از میراث های فرهنگی و بناهای تاریخی فراوانی در تخت جمشید، پاسارگاد، شوش، شوشتر، همدان، فیروزآباد (نقش رستم)، تاق بستان، سروستان، و نیشابور است که ارزش دیداری فراوان دارند.

نفوذ اسلام در ایران در نیمه اول قرن هفتم میلادی پس از فروپاشی امپراتوری ساسانی روی داد. ایرانیان که از نابرابریهای اجتماعی دوره ساسانی ناخشنود بودند اسلام را پذیرفتند ولی هرگز مخالفت خود را با سلطه خلفای اموی و عباسی پنهان نمی کردند و در برابر ستمگری های حکومت های اموی و عباسی جنبش های استقلال طلبانه بسیاری را بر پا کردند.

ادامه جنگهای فرسایشی میان فرمانروایان محلی، قدرت آنان را تحلیل برد و زمینه را برای تسلط قوم های بیگانه آسیای مرکزی مانند تیموریان، ترکان سلجوقی و مغول ها فراهم ساخت. در دوره صفویان دومین امپراتوری بزرگ ایران پاگرفت و مذهب تشیع که تا آن زمان پیروان آن در محدودیت های بسیار به سر می بردند رسمیت یافت.

از آن پس جنگهای ایران-عثمانی و ایران- روسیه همواره با سرکوب داخلی و نقشه های استعماری، مرزهای ایران را به وسعت کنونی رساند. 

کانونهای زیارتی:

ایران برخاستگاه آیین زرتشت، یکی از دینهای بزرگ جهان است. اما هم اکنون دین رسمی ایران اسلام و مذهب شیعه اثنی عشری می باشد. حدود ۵/۹۹ درصد مردم نیز مسلمان هستند. پیروان مذهب های اسلامی حنفی، مالکی، شافعی، حنبلی، و زیدی در ایران از احترام و آزادی کامل برخوردارند. در قانوی اساسی دین های زرتشتی، مسیحی و کلیمی به رسمیت شناخته شده اند و پیروان آنها می توانند مانند مسلمانان با حقوق یکسان در زندگی سیاسی، اجتماعی و اقتصادی کشور شرکت کنند.

اقلیت های زرتشتی، ارمنی، کلیمی و آشوری و کلدانی در مجلس شورای اسلامی نمایندگان مستقل دارند.

با گسترش دین اسلام در ایران، آرامگاه های امامان و امام زادگان به تدریج به زیارتگاه تبدیل شدند، بر روی مزار آنان در هر محل بنایی شاخص و برجسته به وجود آمد. برجسته ترین هنرمندان زمان ذوق و نبوغ خود را با استفاده از امکانات موجود در ساختن و تزئین مکانهای دینی و زیارتی به کار بردند که در پیکر بسیاری از بارگاه های زیارتی ایران جلوه گر شده است.

زیارتگاه های ایران به دو دسته تقسیم می شوند:

یک) زیارتگاه هایی که ارزش زیارتی جهانی دارند مانند بارگاه امام رضا(ع) در شهر مشهد و آستانه حضرت معصومه (س) در قم. حیات اجتماعی و اقتصادی دو شهر مشهد و قم کاملا" به وجود این بارگاه ها و نقش زیارتی منبعث از آنان بستگی دارد.

دوم) زیارتگاه هایی که بیش تر ارزش زیارتی محلی و ناحیه ای دارند و در ناحیه های مختلف کشور واقع شده و مهم ترین آنها عبارتند از:

آرامگاه حضرت احمد بن موسی بن جعفر(ع) معروف به شاهچراغ در شیراز، آرامگاه حضرت عبدالعظیم(ع) و حضرت حمزه به موسی الکاظم(ع) در شهرری، بقعه سید جلال الدین اشرف به موسی الکاظم(ع) در آستانه اشرفیه و مقبره دانیال نبی(ع) در شوش و......

این آرامگاه ها که غالبا" دارای گنبد و بارگاه اند، به ویژه در روزهای آخر هفته زیارتگاه مردم محلی هستند. از سوی دیگر از آنجا که برخی از این آرامگاه ها در نقاط خوش آب و هوا قرار گرفته اند به نوعی نقش تفریحگاهی نیز دارند. غالبا" اطراف حرم امام زاده ها محل تمرکز برخی فعالیت های خدماتی و تجاری گردیده و با افزایش تعداد زائران به کانونهای تجاری مستقلی تبدیل شده اند.

در ایران به جز شیعیان پیروان دین ها و مذهب های دیگر مانند اهل تسنن، زرتشتیان، مسیحیان (ارمنیان) و کلیمیان نیز زندگی می کنند که همه آنها برای خود زیارتگاه ها و مکان های مقدس مذهبی دارند.

مهم ترین زیارتگاه ها و محل های مذهبی اهل تسنن یکی تربت شیخ جام در خراسان و دیگری مسجد جامع سنندج میباشد. زرتشتیان ایران که بیش تر در یزد و تهران زندگی می کنند همه ساله برای برگزاری مراسم خود به آذرگشنسب در تخت سلیمان، برج کاشمر در خراسان و دریاچه ارومیه مکان های مقدسی هستند که با گذشت سده های بسیار هم چنان مورد توجه زرتشتیان ایران اند.

ارمنیان در تابستان هر سال برای زیارت به کلیسای تاتاووس در نزدیکی ماکو سفر می نمایند. از زیارتگاه های یهودیان در ایران به قبر استرومردخای در همدان می توان اشاره کرد. 

فرهنگ و هنر:

غنای فرهنگی ایران در عرصه های مختلف از جمله انواع هنرهای شرقی، ادبیات و عرفان آوازه ای جهانی دارد. اسطوره ها، افسانه ها، حکمت و فلسفه، شعر، موسیقی، ادبیات عامه، صنعت های دستی، معماری و هنرهای تزئینی آن، بخشی در خور اعتنا از گنجینه های اندیشه بشری را تشکیل داده اند.

به موجب قانون اساسی زبان و خط رسمی و مشترک مردم ایران فارسی و هجرت پیامبر(ص) مبدا تاریخ رسمی کشور و روز اول فروردین نیز آغاز سال نو در ایران است. تقویم رسمی بر اساس سال خورشیدی تنظیم می شود. انجام امور رسمی کشور بر اساس تاریخ هجری خورشیدی و پرچم آن به رنگ های سبز و سفید و سرخ با علامت مخصوص است.

تقویم قمری نیز بطور رسمی در ایران اعلام میشود. سال قمری ۱۰ روز کمتر از سال خورشیدی است و روزهای انجام مراسم مذهبی بر اساس تقویم قمری تنظیم میشود و هر سال با سال قبل و بعد متفاوت میشود.

نیمی از مردم ایران به زبان فارسی یا گویش های مربوط به آن سخن می گویند. زبان فارسی از فصاحت و شیوایی خاصی برخوردار است. به همین دلیل بخشی از برجسته ترین آثار ادبی مشرق زمین به ویژه در حوزه های فرهنگی ایران از ورارود(ماوراالنهر) تا آسیای صغیر به زبان فارسی نوشته شده اند. بسیاری از قوم های آسیای مرکزی با وجود تسلط بر قلمرو جغرافیایی ایران پس از مدت کوتاهی از فرهنگ غنی ایران و زبان فارسی تاثیر پذیرفته اند.

جهانگردان به ویژه ایرانگردان حرفه ای علاقه بسیاری به بازدید از کوچ ایلها و عشیره ها نشان می دهند. ایلها و عشیره ها فرهنگ و سنت های قدیمی و آداب و رسوم باستانی را پاسداری و زنده نگه داشته اند. روش زندگانی کوچ نیشینان ایران چندان تفاوتی با زندگانی گذشتگان باستانی ما ندارد.

از این رو بازدید از ایلها و عشیره های ایران به جهانگردان کمک میکند تا با فرهنگ و زندگانی ایرانیان باستان آشنا شوند.

ایران بر سر راه آسیای مرکزی و ترکیه و کشورهای عربی قرار گرفته است و گروههای قومی متنوعی در آن زندگی میکنند که از آن جمله میتوان فارسها، کردها، لرها، بلوچ ها، بختیاری ها، ترک های آذری، تالش ها، ترکمن ها، قشقایی ها و عرب ها را نام برد. گروه های نژادی کوچکتری نیز در ایران زندگی می کنند. ترکمن ها در ترکمن صحرا و شمال خراسان زندگی می کنند. در ناحیه های مرکزی ایران ایل قشقایی که تبار ترکی دارد زندگی می کند. قوم های عرب بیشتر در خوزستان و به صورت پراکنده در کرانه های خلیج فارس زندگی می کنند. ترکیب قومی جامعه امروزی ایران در نتیجه گسترش ارتباطات و آمیزش فزاینده مردم با یکدیگر به مقدار زیادی در ریخته و علیرغم استقلال فرهنگی اقوام ایرانی، فضای اجتماعی نسبتا" یکسانی پدید آمده است. گروه های رنگین پوست که طور پراکنده در استان های جنوبی ایران دیده میشوند از بقایای مناسبات تجاری برده با زنگبار هستند.

اقلیت های هندی مقیم جنوب نیز بازماندگان بازرگانان هندی ساکن ایران در زمان های گذشته هستند. 

موقعیت و طبیعت:

ایران با مساحت ۱۶۴۸۰۰۰ کیلومتر مربع در جنوب غربی آسیا واقع شده است. دریای مازندران و کشورهای ترکمنستان، آذربایجان و ارمنستان در شمال، افغانستان و پاکستان در شرق و ترکیه و عراق در غرب، ایران را احاطه  کرده  است. سراسر مرزهای جنوبی ایران را کرانه های خلیج فارس و دریای عمان در برگرفته است.

مجموع مرزهای خشکی ایران ۵۱۷۰ کیلومتر و مجموع مرزهای آبی آن در شمال و جنوب ۲۵۱۰ کیلومتر است.

ایران در قلب خاورمیانه چون پلی دریای مازندران یعنی زیباترین دریاچه جهان را به خلیج فارس وصل می نماید. هم چنین مانند چهار راهی بر سر شرق و غرب پیوندگاه تجلیات فرهنگی، معنوی و سیاسی جهان شرق و غرب است. چشمه ساران زلال، انارستانها، باغ های پسته، ردیف درختان تبریزی، کوچ کاروانهای عشایر در فصلهای گوناگون، شبهای پرستاره، صخره ها، کوه ها، پستی ها و بلندی های پایان ناپذیر، آتشفشان های خاموش و پوشیده از برف، جنگل های انبوه رشته کوههای البرز و کرانه های دریای مازندران از جمله چشم اندازهای دیدنی و فراموش نشدنی طبیعت ایران اند که خاطره ای بی مانند در اذهان جهانگردان به جای می گذارند.

چهره دشت و هامون ایران در زمانهای مختلف متغیر است: زمانی پر از شن و سنگ، گاه پر از سیلاب، و زمانی پوشیده از برف و گل و لای یا مملو از گل و گیاه و سبزه است. هنرمندان ایرانی در نقشه ها و طرح های انواع آثار هنری غالبا" طبیعت را به عنوان نماد و نشانه آبادانی می دانستند. در چمن زارها، در باغ ها، در خانه ها، در مسجدها، در مکانهای مقدس به طور همیشگی آب جریان دارد. قرار گرفتن بیشتر اراضی در ارتفاع بیش از ۱۰۰۰ متر از دیگر ویژگی های مهم سرزمین ایران است.

رشته کوههای عظیم و بلند البرز از سوی شمال، کوههای زاگرس از سوی غرب و رشته کوههایی که از خراسان به بلوچستان کشیده شده اند از سوی شرق، سرزمین ایران را محصور نموده اند.

مهمترین قله های ایران عبارت اند از: دماوند در شمال شرقی تهران با ارتفاع ۵۶۷۱ متر، سبلان در غرب اردبیل با ارتفاع ۴۸۸۰ متر، سهند در جنوب تبریز با ارتفاع ۳۷۰۷ متر، تخت سلیمان درمرکز مازندران با ارتفاع ۴۸۲۰ متر، زردکوه در بختیاری با ارتفاع ۴۵۵۰ متر، دنا در شمال یاسوج با ارتفاع ۴۳۰۹ متر، تفتان در جنوب زاهدان با ارتفاع ۳۹۴۱ متر و ده ها قله دیگر که در سرتاسر ایران پراکنده اند.

مسافرینی که در فصل زمستان به کرانه های جنوبی ایران سفر میکنند با آب و هوای مطبوعی روبه رو میشوند، در حالی که در همان زمان در فارس و اصفهان برف و سرما و سیلاب چهره شهرها را دگرگون کرده است. در فصل تابستان هوای بیش تر مناطق ایران گرم میشود اما نه چندان گرم که طاقت فرسا باشد. بهار و پاییز به ویژه تعطیلات نوروزی برای جهانگردان و گردشگران داخلی زمان بسیار مناسبی برای سیر و سیاحت به شمار می آید. 

[ ] [ ] [ محمد شهسوارزاده ]
........ مطالب قدیمی‌تر >>

.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ

آمار تعداد مهمان
ايران شناسي